Bu tedirgin edici belirtilerin yanı sıra, uzun vadede PKOS; diyabet, kalp rahatsızlıkları ve kanser riskini de arttırmaktadır.

Polikistik over sendromunun sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte ortaya çıkışında genetik ve çevresel faktörlerin etkili olduğu bilinmektedir. Hastalığın oluşumunda ailesel yatkınlık önemli bir rol oynamaktadır. Ailesinde polikistik over öyküsü bulunan bireylerin bu hastalığa yakalanma olasılığı, diğer bireylere oranla oldukça fazladır. Buna ek olarak obezite de bu hastalığın oluşumuna zemin hazırlayan faktörler arasında yer almaktadır. Fazla kilo ve buna bağlı olarak oluşacak insülin direnci, hiperinsülinemiye (kanda insülin hormonu düzeyinin yükselmesi) neden olur ve bu da vücutta androjen hormonu sentezini artırır.

Polikistik over sendromunun belirtileri ise şöyledir:

İnsilüne karşı direnç

• Kiloda artış
• Saç dökülmesi
• Tüylenme
• Sivilce
• Yüz bölgesinde yağlanma
• İltihap
• Düzensiz adet
• Cildin kararması
• Baş ağrısı
• Kısırlık
• Depresyon

PCOS ve Beslenme

PCOS’un maalesef ki klasik anlamda bir tedavisi yok. Bununla yaşamayı öğrenmek gerekiyor ve PCOS’u kontrol altında tutabilmek için en önemli şey yaşam tarzıdır. Yani beslenme, egzersiz ve kilo kontrolüdür. İnsülin Direncine sahip PCOS‘lu bireylerde egzersiz ve kilo kaybının semptomları hafifletmekte olduğu bilinmektedir. PCOS’ un seyrine göre ilaçla tedavi yapılabilir.

• Beslenme düzeninde düşük glisemik indekse sahip besinlere yer verilmelidir.
• Lif içeriği yüksek besinler tercih edilmelidir.
• Hayvansal proteinlerin yanı sıra bitkisel proteinlere de beslenmede yer verilmelidir.
• Doymuş yağ içeren besinlerden uzak durulmalı, kaliteli yağlara yönelinmelidir.
• Paketli besinlerden uzak durulmalıdır.
• Kullanılan tuz miktarı azaltılmalıdır.
• Günlük 2-2,5 litre su tüketilmelidir.
• Az az sık sık beslenmeye özen gösterilmelidir.
• Düzenli egzersiz yapılmalıdır.

Şeyma Hevi Çelik

Merhabalar Ben Diyetisyen Şeyma Hevi Çelik. Yeni şeyler öğrenmek, farklı tatlar denemek, mutfağa girip bir şeyler yapmak beni motive ediyor.

The post Polikistik Over Sendromu (PCOS) appeared first on Geceyim.

Senelerdir pek çok alanda yardımcımız olan atlar hakkında birçok bilgiyi sizler için derledim.

Atlar, insanlara hizmet eden hayvanların en sadık ve yetenekli olanlarındandır. Ulaşımda, yük taşımada, savaşta, yarışlarda ve günlük hayatın birçok alanında yer almaktadır. Atlar silah ve top sesine kolaylıkla alışırlar ve ehlileştirmeye uygundurlar. Atlar, cesur ve atılgan olduğu gibi aynı zamanda sahibine son derece bağlıdır, istenirse doludizgin gider, dörtnala koşar veya yavaşça yürür.

Atın gözleri başının üzerindeki iki çıkıntı üzerinde yer aldığı için kendilerine yaklaşan tehlikeyi çok önce fark ederler. Atlar en zeki hayvanlardan biridir. Görüşü, kulakları çok keskindir. Bu sayede, sahiplerini ölümden kurtarmış birçok atlar da görülmüştür zamanında. Sahibine de çok bağlıdır aynı zamanda. Binicisi yere düştüğü zaman yanından ayrılmaz hiç, başucunda bekler.

Atın bilimsel adı Equus Caballus’tur. Çok eski çağlardan beri insanoğlu ile yaşayan atın geçmişi günümüzden yaklaşık 55 milyon yıl öncesine dayanır.

Atlar mizaçlarına göre soğukkanlı ve sıcakkanlı olarak ikiye ayrılır. Ayrıca ek bir kategori daha vardır onlar da midillilerdir. (1.48 m’nin altındaki atlara midilli denir)

Atın erkeğine aygır, dişisine kısrak, yeni doğmuş yavrusuna kulun, büyümüş yavrusuna da tay denir.

Hem annesi hem babası aynı ırktan olan atlara Safkan denirken yalnız annesi ya da babası safkan olan atlar da Yarımkan atlardır. Yarımkan atlar arasında binek atından araba atına kadar birçok cinsine rastlarız.

Atın ortalama ömrü 20-25 yıldır. Ancak, nadir olsa da 50 yaşına kadar yaşayabilen atlara da rastlanmıştır.

Atların kısa tüyleri olmasına rağmen ortalama sıcaklıkları 38 derece olduğu düşünüldüğünde vücut sıcaklıklarının ayarlanmasında çok yardımcı olmaktadır. Kışın tüyleri uzarken yaz aylarında dökülür ve kendini yeniler.

Atların beslenme şekli ot obur bir alışkanlık ile gerçekleşmektedir. Çok çeşitli otlar ve çimenler ile beslenirler. Günde ortalama 8 kilograma yem ile 35 kilograma kadar yem yiyebilirler. Ortalama günlük su ihtiyacı ise 40 litreyi bulmaktadır. Kusmak ya da geviş getirmek gibi özellikleri yoktur. Zaten bir atın kusması demek ölümünün gelmesi demekle aynıdır.

Atlar çoğunlukla ayakta uyurlar. Peki nasıl olur da uyurken yere hiç düşmezler biliyor musunuz? Çünkü bacak kemiklerinin kilitlenebilme özelliği vardır. Ancak atlar nadir de olsa uyumak veya dinlenmek için yatmaya ihtiyaç duyarlar ve yumuşak zeminleri tercih ederler. Atın uykusu çok hafiftir. On dakika uyur, on dakika uyanık kalır.

Dünya üzerinde birçok bölgeler de olduğu gibi ülkemizde de atlara ilgi büyüktür. Özellikle at biniciliği özel ilgi alanı olarak çok rağbet görmektedir. Son yıllarda da binicilik bir tutku halini almıştır. Özel kurs ve eğitimlerle binicilik öğrenmek isteyen fazlaca kişi vardır.

Binicilik, atı iyi kullanmaktır. Tam yerinde, sakin, zamanında ve güvenle güç kullanma faaliyetidir. Atlar gibi binicilikte eski zamanlardan günümüze gelmektedir. Savaşların en önemli olmazsa olmazları atlardı. Bu savaş atlarına da süvari denilmekteydi. Savaşçıların at üzerinde duruşu, onları yönetmeleri çok önem kazanmaktaydı. Eski medeniyetlerde at ve at kullanmaya son derece önem verilmiştir. Günümüzde artık at biniciliği sporu olarak devam etmektedir.

Biniciliğe gönül veren, merak salan kişiler bunu spor haline getirmektedir. Öyle ki Uluslararası Binicilik Federasyonu (FEI) tarafından belirli kategorilerde hazırlanmış oyunlar bulunmaktadır. Binicilik kesinlikle düz koşu gibi algılanmamalıdır. Kuralları biraz daha fazladır.

Binicilikte duruş çok önemlidir. Binicinin eyerin üzerinde başı ve vücudu dik oturmalıdır. Ayaklar üzengiyle 45 derecelik açıyla içe dönük olmalı, topuklar aşağıda olmalıdır. Böyle bir oturuş şekli biniciyi daha da güvende hissettirecektir.

Atın dizginlerini germemek gerekir. Bu atın rahat olmasını engeller. Dizginler iki elde tutulmalıdır. Ayağının tamamını üzengi üzerine yerleştirmek güven verse de yanlış bir durumdur aslında. Önemli olan tamamını değil, ayağın tarak kemiği hizasında basılması gerekir. Ayak hiçbir zaman üzengiye tamamen yerleştirilmez. Bu şekilde ata binmek düşme anında üzenginin ayakta kalmasına ve binicinin sürüklenmesine sebep olabilir.

Ülkemizde de Türkiye Binicilik Federasyonu (TBF) tarafından çeşitli organizasyonlar düzenlenmektedir. Ülkemizde tüm branşlarda yapılan binicilik sporuna yoğun bir ilgi gösterilmektedir. Engel atlama, at terbiyesi, atlı dayanıklılık, üç günlük yarışma, atlı jimnastik en çok bilinen uluslararası binicilik branşlarındandır.

Yetişkinlerde olduğu gibi, çocuklar da binicilik faaliyetlerine ilgi göstermektedir. Çocuklara büyük atlarla değil, boylarına uygun midilli atları ile eğitim verilmektedir. Özellikle son yıllarda biniciliğin bazı engelli hastalarımızın ruh ve beden yapısına iyi geldiği yapılan araştırmalar sonucu belirlenmiştir. Binicilik çocuklarda otizm gibi bazı rahatsızlıklarda terapi amaçlı da kullanılmaktadır. Çünkü atların sevgiyi hissetme, şefkati anlama, güven hissi ve iletişim kurma duyguları oldukça fazla gelişmiştir.

Selenay Sağlam

Merhaba ben Selenay, çokça okuyup biraz da bir şeyler yazıyorum. Ha bir de hayallerimin peşinden koşuyorum!

The post Atlar ve Binicilik appeared first on Geceyim.

The post Kızıl Gezegen appeared first on Geceyim.

Dileyen merak ettiği konulara aşağıdaki listeden ulaşabilir ya da baştan başlayarak detaylı bilgi edinebilirsiniz. Bu yazıyı oluştururken faydalandığım kaynağı da aşağıda bulabilir ve inceleyebilirsiniz.

• Şarbon Nedir ?
• Hangi Ülkelerde Görülür?
• Şarbon Nasıl Bulaşır?
• Şarbon Tedavisi Var Mıdır?
• Şarbondan Nasıl Korunulur?
• Şarbon Eti Fark Etmek Mümkün Müdür?
• Süt ve süt ürünlerini yemek riskli midir?
• Eti iyice pişirerek tüketmek koruyuculuk için yeterli midir?
• Et kesilen bıçak, tezgah nasıl neyle dezenfekte edilmeli?
• Çiğ ete dokunan eller neyle nasıl dezenfekte edilmelidir?
• Şarbon nedeniyle et ve süt tüketimini durdurmalı mıyız?

• Şarbon Nedir ?

İnsan ve hayvanlarda bilinen en eski hastalıklardan biri olan şarbon aslında bitkilerden hayvanlar alemine geçmiştir. Dünya tarihinde şarbon hiçbir zaman veba, kolera gibi kitlesel insan ölümlerine sebep olmamıştır.

Bacillus anthracis bakterisi ana etkenidir. Canlı dokularda bulunan formu ise doğa oksijen varlığında spor formuna dönüşür. Şarbon sporları 120 santigrat derece altında 20 dakikada aktifliğini yitirir.

• Hangi Ülkelerde Görülür?

ABD ve AB ülkeleri gibi endüstrileşmiş ülkelerde, hayvan şarbonuna paralel olarak azalmasına karşın, bazı Asya, Afrika ve Güney Amerika ülkelerimde halen belirli bir alanda görülebilmektedir. Ülkemizde de yıllar içerisinde azalmasına rağmen başta Doğu Anadolu bölgesi olmak üzere hayvanlarda ve insanlarda görülmektedir. 2017 senesinde Sağlık Bakanlığı tarafından 37 insan şarbon olgusu bildirisi yapılmış ve bu sayı Avrupa’da yer alan ülkeler içinde en yüksek sayıdır. Biyolojik saldırılar ve çeşitli damar içi ilaç alımları nedeniyle gelişmiş ülkelerde de halen önemini korumaktadır.

• Şarbon Nasıl Bulaşır?

İnsanlara belirli ve net olarak 3 farklı yolla bulaşır: İnfekte hayvanlardan, direkt veya indirekt yolla bulaşır. Bulaşma kaynaklarına göre ise infeksiyon endüstriyel (hastalıklı üretim), tarımsal, laboratuvar veya biyolojik silahlar kaynaklı olabilir.

Endüstriyel kökenli şarbon, çeşitli hayvansal ürünlerin (yün, deri post ve kemik gibi) sanayide işlenmesi esnasında oluşur. Ülkemizde görülen şarbon olguları ise genellikle tarımsal kökenlidir. Tarımsal şarbon hayvanların bu besinleri alması ve infekte olması bunu da direkt temas ile insanlara aktarılmasıyla insana bulaşır.

Şarbon hastalığının insanlar arasında bulaşma riski yok denecek kadar düşüktür. Laboratuvardan bulaşma nadir olmakla birlikte, 1979’da, Rusya’da görülen 64 kişinin öldüğü 96 kişiyi kapsayan şarbon salgısının, biyolojik silah etkeni olarak çalışan bir laboratuvarda kaza sonucu ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Bu tahmin Ruslar tarafından doğrulanmamıştır. Olgularda soluma yoluyla bulaştığı düşünülmektedir.

Şarbon 4 farklı hastalığa yol açar:

Deri Şarbonu:

Ülkemizde de en yaygın olarak görülen deri şarbonu, halk arasında kara kabarcık veya çoban çıbanı diye bilinir. Şarbon sporlarının kesik, kaşıma veya sinek ısırması gibi yollarla deriye girmesiyle, 1-7 gün arası bir kuluçka süresi ardından etkilerini gösterir.

Deride kızarıklık olarak başlar ve sivilce şeklinde büyümesine devam eder. Çapı 9 cm’ye ulaşabilir.

Deri şablonu daha eski dönemlerde ,antibiyotiğin olmadığı,  %20’ye yakın ölüm oranları bildirilmekle birlikte, günümüzde etkili antibiyotik tedavisi ile birlikte %2’nin altındadır.

Sindirim Sistemi Şarbonu:

İnfekte (hastalığa yakalanmış) hayvanların çiğ veya az pişmiş etlerindeki bakteri ve/veya sporların ağızdan alınması sonucu gelişir. Tüm şarbon olgularının %1’ne tekabül etmektedir. Şarbonun etkileri sindirim sisteminin her bölgesinde görülebilir. Etkileri 1-7 gün içerisinde açığa çıkar.Genellikle boğaz bölgesinde ve barsak bölgesinde lezyonları görünür. Belirtileri yutma güçlüğü, boğaz ağrısı, yüksek ateş, kusma, bulantı, karın ağrısı, kanlı isal vardır. Antibiyotik ve destek tedavilerine rağmen mortalite oranı %40 kadardır

Akciğer Şarbonu:

Hayvanların kıl ve yünlerinin işlenmesi sırasında ortaya çıkan sporların solunmasıyla gelişir. Aynı zamanda biyolojik silah olarak hazırlanmış sporların biyoterör saldırıları sırasında  solunmasıyla da  akciğer şarbonu gelişen olgular görülmüştür. Akciğer şarbonu, tüm şarbon olgularının %5’ten azını oluşturmaktadır.  Semptomlar, 1-7 gün içinde hafif ateş, kırgınlık gibi özgül olmayan semptomlarla başlar, ancak bu dönemi  hızla ilerleyen  solunum yetmezliği ve şok izler. Uygun antibiyotik ve destek tedavilerine rağmen mortalite oranı %50’nin üzerindedir.

İnfeksiyon Şarbonu:

Kontamine eroin kullananlarda damar içine şarbon sporu içeren eroinin direkt olarak verilmesiyle   gelişebilmektedir. Bu hastalarda klinik ağır seyredebilmektedir, ölüm oranı %28 olarak bildirilmiştir.

• Şarbon Tedavisi Var Mıdır?

Şarbon tedavisinde etkili antibiyotikler vardır. Tedavide ilk kullanılacak antibiyotik, ülkemizden izole edilmiş şarbon bakterilerinde etkinliği halen çok yüksek  olan penisilinlerdir. Alternatifleride bulunmaktadır.

• Şarbondan Nasıl Korunulur?

Ülkemizde hem insan hem de hayvan şarbonu bildirimi zorunlu hastalıklardandır, hastaların bildirilmesi toplum sağlığı ve korunma açısından önemlidir.

Teması olmuş kişilerde şarbon gelişimini engellemek için yapılacaklar, temasın şekline göre değişiklik göstermekle birlikte genel olarak  temas sonrası profilaktik(genetiğe yatkın) antibiyotik kullanımını ve aşılamayı içerir.  Aşılama, şarbon sporu soluma riski olan kişilerde temas öncesinde de önerilebilmektedir.

Şarbon dahil  çiftlik hayvanlarından bulaşacak tüm hastalıklarından korunmak için alınabilecek kişisel önlemler, başta et ve süt olmak üzere hayvansal gıdaların çiğ olarak  tüketiminden kaçınılması, etlerin iyi pişirilmesi, etlerin kesildiği yüzeylerle ve malzemelerle çiğ sebze ve meyvelerin temas ettirilmemesi,  hasta hayvanların kesilmemesi, hasta veya ölmüş hayvan etlerinin tüketilmemesi, hayvan kesimlerinin bu konunun uzmanları tarafından ve uygun kişisel koruyucu malzemeler (önlük, eldiven, maske vb.) kullanarak yapılması sayılabilir.  Şarbonlu olduğundan şüphelenilen hayvanların kesilmesi ve yüzülmesi engellenmeli, imha süreçleri takip edilmeli, infekte hayvanı taşıyan nakil araçları ve temasta bulunan gereçler dezenfekte edilmelidir veya yok edilmelidir. Çiftlik çalışanlarının kıyafet ve el temizliği konusunda  önerilen kuralları  takip etmesi gerekir.

Şarbonun  kontrol alına alınması, tüm ülkeyi kapsayan merkezi planlama ve sıkı denetimlerle sağlanabilir. En önemli konular  hayvanların ve hareketlerinin, aşılanmasının, ithalinin sıkı denetimlerle uygun şekilde yapılması, hayvan sağlığının bildirime tabi tutulmasıdır.

Şarbon Eti Fark Etmek Mümkün Müdür?

• Markette kasapta parçalanmış haldeki ette şarbon olduğu anlaşılamaz. Ancak şarbonlu hayvan kesim sırasında veya öldüğündeki muayenesinde kanının pıhtılaşmaması ve siyah renkte kanı olması ile kesen kişi tarafından fark edilebilir. Bu durumda da kesin tanı için örnekler alınarak laboratuvar testleri yapılmalıdır.

Süt ve süt ürünlerini yemek riskli midir?

• Şarbonlu hayvanların sütüne bakterinin geçmesi hastalığın seyrinde beklenen bir durum değildir. Literatürde çok nadir bildirimlerde de hayvanın hastalığının son döneminde süte kan karışması ile bulaşma olduğu görülmüştür. Bu dönemdeki hayvanların sağılması da mümkün olmadığından süt (ve dolayısıyla süt ürünleri) pratik olarak hastalık bulaştırmaz. Ayrıca pastörizasyon ve kaynatma gibi işlemler ile bakteriler hızla öldüğünden pastörize veya pişirilmiş süt ve bundan hazırlanan süt ürünleri bulaştırıcı değildir.

Eti iyice pişirerek tüketmek koruyuculuk için yeterli midir?

• Eti iyi pişirmek korunmak için yeterlidir. Basit olarak etlerin içinde kırmızı bölüm kalmayacak şekilde pişirilmiş olması yeterli kabul edilir.

Et kesilen bıçak, tezgah nasıl neyle dezenfekte edilmeli?

• Şarbon olduğu kanıtlanmış veya kuvvetle şüphelenilen bir hayvanın kesiminde kullanılan malzemeler için özel dezenfeksiyon gerekir. Ancak ev ortamında et kesmekte kullanılan bıçak, masat, satır, kesme tahtası gibi malzemelerin özel dezenfeksiyonuna ihtiyaç yoktur. Bol sabun ve/veya deterjanlı suyla yıkanması yeterlidir. Etle temas eden aletlerin ve yüzeylerin bu şekilde yıkanmadan meyve sebze gibi çiğ tüketilen yiyeceklere temas etmemesine dikkat edilmelidir.

Çiğ ete dokunan eller neyle nasıl dezenfekte edilmelidir?

• Çiğ ete dokunduktan sonra ellerin bol sabunlu suyla yıkanması yeterli olur.

Şarbon nedeniyle et ve süt tüketimini durdurmalı mıyız?

• Kesinlikle hayır. Yukarıda değinilen hususlara dikkat edilmek kaydıyla et ve süt/süt ürünleri tüketimi bir risk oluşturmaz. Yukarıda belirtildiği üzere, insan şarbonu olgularının %95’i hafif seyirli ve tedavi edilebilir bir form olan cilt şarbonu şeklinde karşımıza çıkmaktadır.

Kaynak: Klimik

The post Şarbon appeared first on Geceyim.

Londra’da yaşayan bir bilim insanı Alice’in uzun nefesli hikayesi bize bu konuda ilham veriyor. İşte buyrun:

İnsan anatomisi, her yönüyle büyüleyici. Peki ama mükemmel mi? Milyonlarca yıllık evrim vücudumuzda bazı kusurlar ve ufak tefek teknik hatalar miras bıraktı.

Kulaklarımız sağır olabiliyor, kendi boğazımız bizi boğabiliyor, derimiz yaşlandıkça hasar görüyor…

Peki hayvanlar krallığındaki diğer canlılar derdimize deva olabilir mi?

Hayal ettiğimiz ağrısız sırt maymunlarda, arzuladığımız kusursuz görüş de ahtapotlarda mı? Doğum hakkında bir kangurudan neler öğrenebiliriz?

“Alice, uzun süredir insan vücudundan şikayet ediyorsun, sızlanıp duruyorsun. Lafı bırakıp icraate bakmanı istiyorum senden. Kendi bedenindeki kusurları bul, ‘Mükemmel Alice’i yarat. Gerçek boyutlarda bir maket ortaya çıkar ve ‘Mükemmel sen’, burada milyonlarca kişiye sergilensin.”

Bu iddialı görevi kabul ettim! ‘Alice 2.0’ yaratmak için sadece 3 ayım var. Ama kendimi hayal dünyamda tamamen özgür bırakmayacağım. Doğal yaşamda bana ilham verecek o kadar çok alternatif var ki. Hayvanlarda bulunan en iyi tasarımları kullanacak, dünyanın en iyi anatomi sanatçıları ve görsel efekt uzmanlarının yardımlarıyla kendimi baştan yaratacağım.

İlk durağım anatomi sanatçısı Scott Eaton’ın tasarım atölyesi. Scott sanat projeleri ve CGI (Bilgisayar üretimli imgeleme) film endüstrisi için sanal maketler tasarlıyor. İlk iş, 100’den fazla kamerayla çevrili bir platformda, 3 farklı boyutta fotoğrafım çekiliyor. Ardından hastanenin yolunu tutuyor, MR ve röntgenlerle vücudumun detaylı bir fotoğrafını çekiyorum.

İşte vücudumdaki kusurlardan ilkini de keşfediyorum: Omurgamda disk kayması başlangıcı…

Şempanze omurgası

Sırt ağrılarından kurtulmak mümkün mü? En yakın akrabamız şempanzeler bize fikir verebilir. On milyonlarca yıl önce atalarımız maymunların omurgası yataydı. Evrimleşen vücutları önce büyüdü ve ağırlaştı, bedenleri dikleşti, iki ayak üzerinde tırmanacak hale geldi. Yaklaşık 7 milyon yıl önce ise atalarımız tırmanmaktan iki ayak üzerinde daha çok yürümeye geçti. Bu sırada omurga zayıfladı, uzadı, kıvrım oluştu. Şempanzelerin bel omuru bizden çok daha düz ve kısa, leğen kemiği de daha kavrayıcı olduğu için omurga daha sabit. İlk adaptasyonumuz hazır: Şempanzeden ilhamla düz ve güçlü bir omurga

Tavus kuşu bacakları

Evrimle beraber atalarımız 4 ayaktan 2 ayak üzerine geçtiğinde, vücudun tüm ağırlığını diz eklemlerimize verir hale geldik.

Dize uygulanan güç büyük ve diz yapımız çok karmaşık. 45 yaşından sonra yüzde 20’mizde 70’li yaşlardan başlayarak da çeyreğimizde, kıkırdak dokunun zarar görmesi sonucu kireçlenme oluyor.

İki ayaklı devekuşları ise bizden farklı olarak çok iyi koşucular çünkü hem kasları ayakların hareketini hafifleştirip kolaylaştıracak kadar vücudun merkezine yakın, hem de şoku gideren büyük tendonları var.

Deve kuşu ayaklarını da kendime adapte ettiğimde ayaklarımın tırmanmama yarayan hareketliliğini kaybedeceğim. Yine de dizimdeki yükü azaltacak ve uzun yıllar hareketli kalabileceğim.

Köpek kalbi

İskelet sistemimiz tek kusurumuz değil. Kalbimiz en aktif kasımız ama diğer kaslardan farklı olarak hiç yorulmuyor. 90 yaşına gelene kadar 4 milyar kez atıyor. Çoğumuz ise bunu görecek kadar yaşamıyor.

Kardiyolog Alex Lyon’a göre kalbin en büyük sorunu, ona oksijen pompalayan arter damarlar:

“Kalp krizinin en önemli nedeni damar tıkanıklıkları. Kalbimize ulaşan ana damar, iki arter damara ayrılıyor. Kalbimize kan pompalayan 3 büyük damar var. Bizim sorunumuz şu: Kalpteki tüm kaslara kan tek damardan pompalanıyor. Bu büyük 3 damardan biri tıkandığında büyük bir kalp kriziyle sonuçlanabiliyor.”

Çok garip değil mi? Ama Alex’e göre köpeklerin kalp anatomisi bizimkinden çok daha etkin. Çünkü kalplerine kan pompalayan damarlar kollateral denilen tonlarca ince damar aracılığıyla bağlantı kuruyor. “Koroner kollateraller” denilen bu damarlar, ana damarlarda bir tıkanıklık olduğunda kalp krizi riskini önlüyor.

Ancak kalbi köpeğinkiyle değiştirmek vücutta çok daha fazlasını değiştirmek demek. Özellikle de bacaklardaki damarları. Biz yaşlandıkça dolaşım sistemi yer çekimine karşı koyamaz hale geliyor, kan bacaktaki toplar damarlarda toplanıyor ve varisler baş gösteriyor.

Peki ya bacaklardan geçen toplardamarın içindeki duvarlara kaslar yerleştirirsek? Bu duvara iki kapakçık ve pompa koyarak, damarlara ek küçük kalpler daha yaratmış olur, tasarım halindeki modelin scarpa üçgenine, yani uyluk kemiğinin ön belgesinde yer alan üçgensel alana bunları ekleriz.

Doğum: Kanguru kesesi

Karın bölgemdeki fıtık, vücudumun doğal bir mekanik eylemi kaldırmamasının sonucuydu: Hamileliğin. Ölümcül değil ama rahatsız ve bazen de ağrılı. Doğum belki de doğal süreçler arasındaki en tehlikelisi. Göbek fıtığı gebeliklerde çok sık görülen bir komplikasyon türü.

Bebeklerimizin büyük kafaları pelvisteki küçük aralığa sığmak zorunda. Ama kadınlar buna katlanmak zorunda değil çünkü “kuzenimiz” olan keseli memeliler büyüleyici bir alternatif.

Kanguru plasentalı memelilerden farklı olarak fasulye büyüklüğünde bir bebek doğuruyor. 7 haftalık bir insan embriyosu boyutundaki bu yenidoğan, gelişimini tamamlamamış gibi görünse de kemikleri gelişmiş. Kokuyu takip ederek kesenin içine tırmanıyor, memeye asılıyor, aylarca bırakmadan buradan besleniyor.

Yeni ben, artık bir keseye sahip. Yalnız göğüslerimden vazgeçmem gerekecek çünkü memeler keseye yakın olmalı. Rahat bir doğum, iyi bir fikir değil mi? Ama yeni karnımın görünüşü beni biraz endişelendiriyor.

Kuşlar gibi nefes almak

Akciğerlerimizden sadece tek yönlü solunum yapıyoruz, yani hava aynı şekilde giriyor ve çıkıyor. Kuşlardaki sistem ise farklı: Karın ve göğüs bölgesindeki hava keselerine doğru nefes alır ve akciğer yollarından tek yönlü olarak havayı verirler. Karbondioksitten kurtulmak ve kana oksijen toplamak için daha etkin bir yol. Ben de yeni ‘ben’ için bu fikri çalıyorum.

Yemek borusu ile soluk borusunun yutakta birleşiyor olması, insan vücudunun başlıca kusurlarından. Bu yemeğin nefes alırken yanlışlıkla solunum borusuna kaçması sonucu boğulmamıza bile neden olabiliyor. En iyisi yemek borusunu bu kanaldan tamamen ayıralım.

Baykuş – ahtapot karışımı gözler

Göz retinamızın yönü arkaya dönükken sinir hücrelerimizin ışık kaynağına bakması nedeniyle, kör noktalar oluşur. Beyinlerimiz kendiliğinden boşlukları doldurduğu için bu kör noktaları fark etmeyiz bile. Ben de ahtapotları kendime örnek alıyor, onların göz anatomilerini kopyalıyorum. Baykuşlarda olduğu gibi göz bebeklerimi büyüterek de görüşümü iyileştiriyorum.

Kedi kulağı

Yaşlandıkça yüksek frekanslı sesleri duyamaz oluyoruz çünkü kulağımızın içindeki ufak tüy hücreleri, yani işitme kılları yenilenemez hale geliyor. Kediler gibi büyük, esnek ve kıvrak kulaklarımız olsa, harika olmaz mıydı?

Kurbağa derisi

Özellikle açık tenliler güneş yanmalarına meyilli ve deri kanserine yakalanmaları daha kolay. Daha koyu bir ten rengiyle değiştirebilirim ama o zaman da düşük seviyeli güneş ışığında D vitaminini çok daha etkin bir şekilde üreten açık tenin avantajları elimden kaçmış olur. Eğer açıktan koyuya, koyudan açığa geçebilen bir derim olursa, yeterince D vitamini üretebilir, yazın aşırı sıcak ve güneşli bir yere gidersem de koyu tene geçiş yapabilirim.

Kurbağalar tam da bu anatomiye sahip. Bazen çiftleşmek için bazen gizlenmek için deri değiştiriyorlar. Kurbağalar zararlı güneş ışınlarından bizim gibi melanin pigmentlerini kullanarak korunuyor ama bizden farklı olarak, melanofor denilen hücrelerde bunları koruyorlar. Melanofor bazı kurbağaların derilerindeki siyah noktalarda bulunuyor. İhtiyaç duyduğum numara, tam da bu.

Alice 2.0

3 ay bitti ve beklenen an geldi. Bilim kurgu filmleri için karakterler yaratan Sangeet Prabhaker, SFX teknolojisiyle yarattığı insan boyundaki heykeli hazırladı. Alice 2.0 Bilim Müzesi’nde beni bekliyor, yüzlerce seyirci de orada.

Perdenin arkasındaki ‘yeni beni’ görmek için sabırsızlanıyorum.

Perde kalkıyor ve işte, tam karşımda duruyor.

Aman Tanrım. Ona bakamıyorum bile. Çok garip, çok farklı ama aynı zamanda çok gerçekçi. En garip olan da yüzü çünkü geometrisi gözler büyüyünce çok değişmiş.

Durun bir dakika en tuhafı o değil, en tuhafı kesinlikle bu bebek!

Alice 2.0 muhteşem çünkü onun ayakta kalmasını sağlayan sağlam bir şempanze omurgası, koşucu devekuşlarının şoku emen bacakları, köpeğin güvenilir kalbi, kuşların zarif akciğerleri, çok daha gelişmiş bir dolaşım sistemi için uyluklarında ufak pompalar var. Acısız bir doğum için de kangurudan ilham alan bir kesesi olduğunu unutmayalım.

Ben mükemmelliği yakalamaya çalıştıkça bir şey ekledim, başka bir şeyden vazgeçtim. Anladım ki çeşitli unsurları yenileyip geri koyduğunda çalışmayabilir çünkü o kendi içinde dört dörtlük.

Bu muhteşem yolculukta çok daha sağlam ve zamana dayanıklı bir insan vücudu yarattım ama göğüslerimden, tırmanmamı sağlayan omurgamdan fedakarlık ettim. Çalışan bir vücudun nefes kesen karmaşıklığı beni daha da etkiledi.

Dipnot: Bazı yazılar ve resimler BBC Haber kaynağından alınmıştır. 

FuturistDoor

The post Mükemmel Beden-2 appeared first on Geceyim.

Evrim bize atalarımızdan büyüleyici bir insan anatomisi bıraktı ama çeşitli kusurlar ve ufak tefek sorunlarda yok değil, kulaklarımız sağır olabiliyor, kendi boğazımız  bizi boğabiliyor derimiz yaşlandıkça hasar görüyor, dizlerimizde vücut ağırlığımızı taşıma konusunda çok başarılı değil…

Peki hayvanlar aleminde diğer canlılar derdimize deva olabilir mi?

Uzun zamandır düşündüğüm bir sorudur ” insan vücudundan şikayet edip sızlanıp duruyor peki kusurları bulup ” mükemmel insan” ortaya koyabilir miyiz?

Bu iddialı görevi yapabilecek miyim? Aslında doğal yaşamda bana ilham verecek o kadar çok alternatif var ki hayvanlarda bulunan en iyi tasarımları kullanacak, dünyanın en iyi anotomi sanatçıları ve görsel efekt uzmanlarının yardımıyla kendimi baştan yaratabilecek miyim?

Bu yazı FuturistDoor tarafından yazılmıştır. Önümüzdeki zamanda yeni yazılarıyla birlikte bizimle…

The post Mükemmel Beden-1 appeared first on Geceyim.

Sendromumuzu bir hikayeyle daha anlaşılır şekilde anlatılacağını düşünüyorum. Bu hikayemizin adı “Pire Deneyi”.

Bilim adamları pirelerin farklı yükseklikte zıplayabildiğini görür. Birkaçını toplayıp 30cm yüksekliğindeki bir cam fanusun içine koyarlar. Metal zemin ısıtılır. Sıcaktan rahatsız olan pireler zıplayarak kaçmaya çalışır ama kafalarını tavandaki cama çarparak düşerler. Cam zemin sıcak olduğu için tekrar zıplarlar, tekrar başlarını cama vururlar. Pireler camın ne olduğunu bilmediklerinden, kendilerini neyin engellediğini anlamakta zorluk çekerler. Defalarca kafalarını cama vuran pireler sonunda o zeminde 30 santimden fazla zıpla(ya)mamayı öğrenirler.

Artık hepsinin 30 cm zıpladığı görülünce deneyin ikinci aşamasına geçilir ve tavandaki cam kaldırılır. Zemin tekrar ısıtılır. Tüm pireler eşit yükseklikte, 30cm zıplar! Üzerlerinde cam engeli yoktur, daha yükseğe zıplama imkânları vardır ama buna cesaret edemezler. Kafalarını cama vura vura öğrendikleri bu sınırlayıcı ‘hayat dersi’ne sadık halde yaşarlar. Pirelerin isterlerse kaçma imkanları vardır ama kaçmazlar. Çünkü engel artık zihinlerindedir. Bu deney canlıların neyi başaramayacaklarını nasıl öğrendiklerini göstermektedir.

Pirelerin yaşadıkları bu olaya ‘cam tevan sendromu’ denmektedir. Özellikle kariyer planlama konuşmalarında yaygın olarak kullanılan bir deyimdir bu. Bir insanın gelebileceğine inandığı en üst nokta, onun cam tavanıdır.

Her ne kadar biz hayatımızı zıplamak üzerine kurmasakta bizimde hayatımızda kurduğumuz limitlerimiz yok mu? Daha doğrusu zihnimizde oluşturduğumuz limitler. Peki, sizin cam tavanınız ne kadar yüksek? Bu limiti kafanızı neye vura vura kendi kendinize koydunuz?

The post Cam Tavan Sendromu appeared first on Geceyim.

Sirkadyen vücudumuzun kendi biyolojik saatini oluşturmasıdır. Bir bakıma iç vücudumuzun kol saati, hani bizleri kontrol eden.  Hormanlarımızla birlikte sizin gün içerisinde belli başlı alışkanlıklar edinmenizi sağlıyor. Mesela her zaman acıktığınız belli bir zaman vardır bunun sebebi sirkadyen için çalışan protein genleri.

Nobel Ödülünün bu yakışıklı oyuncuların kazandığını biliyor muydunuz? 2017 Nobel Tıp veya Fizyoloji Ödülü’nü 3 Amerikalı bilim adamı Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash ve Michael W. Young kazandı. Bu ödüle, sirkadiyen ritmi moleküler düzeyde inceleyen çalışmaları sayesinde layık görüldüler. Sirkadyen vücudunuzun ritmi hücrelerinizin çoğalmasını bile kontrol ediyor. Hani şu pembe renkli 10 TL nin arkasında Nobel ödüllü olduğunu ve adını en çok orada okuduğumuz bilim insanımız Aziz Sancar ve ekibi bu buluşu bir adım daha öteye taşımış ve sirkadiyen ritimle DNA onarımı ilişkisini ve bunun da kanser tedavisini nasıl etkileyebileceğini açıklamıştır.

Sistemin kanser gibi bir hastalığın çözüm yolu olabileceğini düşünebiliyor musunuz? Belki henüz bunun anlamını pek bilmiyorsunuz ama birkaç sene sonra yakınlarınızdan biri kansere yakalandığı zaman ne demek istediğimi anlayacaksınız. Kanser insanlığın kaçınılmaz bir hastalığı durumuna gelmekte benim yakınlarımda da yakalananlar var süreçte neler yaşadıklarını biliyorum. Yukarıda çok müneccim konuştum ama umarım hiçbir zaman yakalanmaz veya tanık olmazsınız.

Ritimi etkileyen en büyük faktörlerden biri tabi ki çevre hatta en çok üzerinde durulan ışık. Etkisinde kaldığınız ışık sizin kararlarınızda, ruh halinizde farkettirmeden söz sahibi olmaya çoktan karar vermiş durumda. Ritmi etkileyen birçok faktör sayılabilir ancak unutmayan bu ritim sizin, herhangi bir etkiye ancak siz izin verirseniz etkilenirsiniz. Karar sizin, kapalı havadaki kırılmış ışıklar sizi kötü hissettirmeye izin mi veriyorsunuz?

Sirkadyen ritmi uyku düzeninizin kontrolünü de sağlamakta aklınıza gelebilecek her biyolojik yapının ucundan tutuyor diyebiliriz. En güzeli de bu ritim sizin hiçbir şey yapmanıza gerek kalmadan sizi anlayarak kendi düzenini sağlıyor. Az çok daha açıklamak gerekirse sabah her zaman kurduğunuz alarmı bir gün kapattığınızda ama yine de o saatte kalkmanızın sebebi vücudunuzun sizi tanıması ve ne istediğinizi bilmesinden dolayı.

Mükemmel düzenlenmiş bir vücutla yaşıyoruz. Vücudumuzu tanımak ve onu sevmek bizim sorumluluğumuz, en büyük ihtiyacımız. Dön bak bir daha kendine ne olursa olsun sevmek için birçok sebebin var…

[nivoslider id=”1865″]

The post Sirkadyen appeared first on Geceyim.