Dünyanın günümüze ulaşan en eski tapınağı olarak bilinen Şanlıurfa’daki Göbeklitepe, 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi’ne girdi. Türkiye tarafından giren 18.eser oldu. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2019 yılının Türkiye’de ‘Göbeklitepe Yılı’ ilan edilmesinin ardından Doğu Anadolu’nun en mistik yerleri Şanlıurfa, Göbeklitepe ile anılmaya başladı.12 bin yıllık tarihi geçmişe sahip Göbeklitepe, detaylarıyla sizi oldukça şaşırtacak.

Göbeklitepe, 1963’te İstanbul ve Chicago üniversitelerindeki araştırmacılar tarafından keşfedildi. Sadece “Göbekli Tepe Ziyareti” olarak bilinen bir yükseltiyken arkeolog Prof. Klaus Schmidt tarafından yapılan kazılar sonunda dünyanın konuştuğu bir yer haline geldi.

Günümüzde medyanın ürünü olarak baş rol çektiği, yazılı eserlerin konu bulduğu yer haline gelen Göbeklitepe şimdilerde en popüler yerlerden biri.

Daha fazla gezi-tarih yazıları için Gezi Menü‘müzü takip edin.

Nasıl Oluştu?

Taş Devri’ni zamanında yapılmış bir alan olan Göbeklitepe kazılarından çıkan bulgular şu soruyu akıllara getiriyor; O çağda çömlekle ve tekerlekle bile tanışmamış insanlar bu alanı nasıl oluşturdu? Bu sorunun yanıtı hâlâ tam olarak bilinmese de bu özellik alanı daha da büyüleyici bir hale getiriyor.

Tarih boyunca kültürel evrimimiz hepimizin bildiği gibi şu şekilde gerçekleşti; Tarım yerleşik hayata geçmemize, dini öğretiler geliştirmemize ve ibadet yerleri inşa etmemize imkân tanıdı. Küçük yerleşimler şehirleri, şehirler ise güçlü medeniyetleri oluşturdu. Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün desteğiyle süren kazılardan elde edilen bulgulara göre, Göbeklitepe bu ezberi bozuyor. Göbeklitepe, kültürel evrimin tarımdan önce gerçekleştiğini adeta ortaya koyuyor. Bunu tetikleyen şey ise elde edilen bulgulara göre din unsuru. Günümüzden tam 12.000 yıl önce inşa edilmiş Göbeklitepe’deki kalıntılara göre aynı çatı altında toplanmak için önce ibadet yeri yapılmış. Sonrasında ise tarım hayatına uzanan yepyeni bir süreç başlamış. Göbeklitepe’de yapılan kazılar sonucu elde edilen bulgular, medeniyetlerin oluşmasına neden olan şeyin tarımdan önce din olduğunu savunuyor. Bu kazıları devam ettikçe uzmanların tapınak tezini destekleyici bulgulara rastlanıyor… Bildiğimiz sıralama da değişmiş oldu. 

Göbeklitepe’de bulunan kalıntılar, bu alanı inşa eden insanlara dair çeşitli bilgiler sunuyor. Bu kalıntılar arasında insanların yediği etten arta kalan birçok yabani hayvan kemiği, taş parçası, taş aletlerin yapımı ve kullanımından kalan molozlar var. Yani Göbeklitepe, tarım öncesi bir topluluğun eseri. 

Bu insanlar, sandığımız gibi ilkel değil tam aksine oldukça bilinçli ve mühendislik bilgisi olan topluluklar. Öyle ki o zamanlar Taş Devri’ni yaşayan insanlar, bu ibadet alanını yaparken binlerce yıl sonra ulaşılabilecek mühendislik metotlarını kullanmış. 

Dünya’daki Bir Çok Eser gibi Gizemini Koruyor!

Göbeklitepe yapılış aşaması anlamında da şaşırtıcı. Boyları 3-6 metre arasında değişen dikilitaşların ağırlığı 20 tona kadar çıkabiliyor. Kullanılan kireç taşının sağlanabileceği en yakın yerse yapılara 2 kilometre uzaklıkta. Henüz çakmak taşı dışında bir alet kullanmayan, hayvanları evcilleştirmediği için onlara yük de taşıtamayacak olan insanoğlunun nasıl olup da burayı inşa ettiği anlaşılamıyor. Bu bakımdan Göbeklitepe’nin yapımı da en az Mısır Piramitleri kadar gizemli.

Avcı ve toplayıcılar aynı zamanda beklenmedik düzeyde bir organizasyon yeteneği, örgütlenme kapasitesi olan insanlar. Kazılarda bulunan bir dikili taşı taşımak için 50 insan gücüne ihtiyaç duyuluyor. Bu kalıntılar arasında insanların yediği etten arta kalan birçok yabani hayvan kemiğinin bulunması bu alanda yemek şölenlerinin düzenlendiğini gösteriyor. Bu durum çok sayıda topluluğun burada olduğunu ispatlıyor. 

İnsanlığın Göbeklitepe’deki gibi bir yapıyı inşa edebilmesi için yerleşik bir yapıda olması gerekiyor. Ancak kazılarda beslenme, barınma gibi ihtiyaçlara yönelik bulgulara rastlanmıyor. Bu toplulukların burada günlerini taş çıkartmak, sütunlara şekil vermek için zaman harcadığı ve sonrasında yerleşim yerine gittiğini gösteriyor. Bu yerleşim yeri ise büyük bir olasılıkla Şanlıurfa. Şanlıurfa’da Taş Devri’ne ait bulunan heykeller de bunu ispatlar nitelikte.

Elips ya da spiral biçiminde yerleştirilmiş alçak duvarların ortasında T şeklinde dikilitaşlardan oluşuyor. Bu taşların bulunduğu duvarlar boyunca yine T şeklinde, daha küçük taşlarla çevrili yapılar görülüyor. Boyları 5 metreye ulaşan dikilitaşların bazılarının üzerinde, kabartma olarak çoğunluğunu yılan, tilki, yaban domuzu ve kuşların oluşturduğu çeşitli hayvan tasvirleri bulunmaktadır. Bazı örneklerde kabartma olarak yapılmış kol ve ellerden dolayı, dikilitaşların stilize edilmiş insan figürleri olduğu, aşırı şematik ve kübik formda gösterilen gövdeleri ile yaşayanları değil de başka bir boyutun varlıklarını temsil ettikleri öngörülmektedir.

O dönemde yapıyı inşa eden insanlar, bu alanı 1500 yıl kullandıktan sonra üzerini toprakla örterek kapatıyor. Alanın keşfedilmesinden bugüne kadar yapılan incelemelerde bunun nedeni henüz bulanamamışken, bu yapıların tamamlanmasından sonra bilinçli bir şekilde toprak ve çakıl dolguyla örtülmüş olduğu kazılar sırasında anlaşılmış olduğundan bunların ölü kültüyle ilişkili olabileceği düşünülmektedir. orada yaşayan insanlara ne olduğu da aydınlatılmak için beklenen sorular arasında yer alıyor.. Yapılan jeomanyetik araştırmalarda yerin altında 14 tane daha benzer yapının bulunduğunu saptanırken neden Göbeklitepe ve benzeri 14 yapı yaptıkları hala gizemini koruyor..

Hayrete Düşüren Dikilitaşlar…

Burada bulunan dikilitaşların üzerindeki kabartma, oyma ve boyamalarda, simgesel ve stilize anlatım tarzı dikkat çekiyor. İşçiliklerdeki ustalık, yüksek bir bilince ve estetik anlayışa işaret ediyor. Bu durum şunu gösteriyor: insanlık daha tarım yapmıyorken, yazıyı keşfetmemişken, henüz hayvanları bile evcilleştirmemişken böyle eserleri yapabiliyordu. İşte bu yönüyle Göbeklitepe’nin Taş Devri insanına bakış açısını değiştiriyor..

Yazı bulunmadan 8 bin yıl öncesine ait bu yapılarda kullanılan resimler ve şekiller insanlığın bilinen en eski şekille anlatımı yani insanlığın ilk hiyeroglifleri. Mağara içine çizilen hayvan resimleri bilinen hayvan figürlerinden çok farklı şeyler anlatıyor. Bunların bir dile karşılık geldiğini, bir tür yazı olduğunu söylemek elbette mümkün değil. Ancak Mısır hiyeroglifleriyle benzer figürlerin, simgelerin görülüyor olması dikkat çekiyor..

MÖ 10.000’deki Din mi?

Tanrı kavramı da insanlık tarihine Sümer ve Mısır medeniyetleriyle giriş yapmış olsa da Göbeklitepe’de yapıların şeklinden ve dikilitaşlardaki kabartma ve oymalardan, burada da bir nevi inançsal hiyerarşinin, belki de tanrı ve insan ayrımının olabileceği düşünülüyor..

Bu dönemde şehirleşme olmadığı için liderlik, askerlik, kölelik ya da işveren yok. Ortak yaşam, ortak projeler, eşit yiyecek ve eşit mal bölüşümü var. Yani insanların bu yapıların inşasına katılmasını zorlayan bir sistem olmaması gönüllü olarak katıldıklarını gösteriyor. Bu da Göbeklitepe’nin bir tapınak olabileceği ihtimallerini artırıyor.

Göbeklitepe, dünyanın ilk tapınağı olma tacını İngiltere’de bulunan Stonehenge’i, Mısır Piramitleri’ni ve Malta’daki Ggantija Tapınakları’nı 7000 yıldan fazla bir zaman farkıyla geçerek elde etti. Bugün yapılış şekli ve amacı, yaşı ve yüksek estetik özellikleriyle tarihçileri, arkeologları ve antropologları büyülüyor. Dünya üzerinde gelişmiş insan medeniyetinin yalnızca bizler olmadığını gösteriyor. İnsanlığın dünya üzerinde birkaç kez geliştiğini, son noktasına geldikten sonra tekrar sıfırdan başladığını savunanlar Göbeklitepe’yi tezlerinin bir ispatı olarak gösteriyorlar.

Göbeklitepe Nerede?

Göbeklitepe, Şanlıurfa’ya 13 kilometre mesafede bulunuyor. İnsanlık tarihinin başlangıç noktalarından biri olan Mezopotamya’nın en kuzey ucunda yer alıyor. Bu anlamda Mezopotamya’nın medeniyetlerin kuruluşuna, gelişimine şahitlik ettiğinin, insanlığın ilk yerleşik hayat örneklerinden biri olduğunun kanıtıdır Göbeklitepe.

Destekler

Artık sadece eseri yaratan insanlar için değil insanlık için değerli olan bu eser, yüzlerce insanın emeğini içeriyor. Doğuş grubu tarafından sponsorluğu sağlanıyor ve 20 yıllık bir anlaşmayı içeriyor. Şimdiye kadar 15 Milyon Doları aşan bir yatırım sağlanmış ve sağlanıyor.
Göbeklitepe’ye özgü hazırladıkları zeropointintime.com/ ‘da inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Şanlıurfa Valiliği – www.sanliurfa.gov.tr/gobeklitepe
Skylife – www.skylife.com/tr/
NTV – www.ntv.com.tr
Türk Havayolları – www.turkishairlines.com

Siz de coğrafyaya ve tarihe meraklı, araştırma yapmayı seven ve bunu paylaşmak için bir sayfa arıyorsanız, Platformumuza kayıt olarak üye olun.

The post Göbeklitepe appeared first on Geceyim.

GÜNEYE GİDERKEN

Merhabalar Bu görevi aldığımda, yerinde duramayan ve sürekli gezen bir insan olduğum için çok mutlu oldum. Sizleri de gezdiğim yerlere götürmek, orada yaşadığım tecrübeleri sizlerle paylaşmak için sabırsızlanıyorum. Arkadaşlarımın da bana sürekli sorduğu soruyla hafızanızı biraz zorlamak isterim. “Çok okuyan mı yoksa çok gezen mi?”bunun cevabını siz verdiniz mi? Bilmiyorum, ama ben bunun cevabını bulamadım. Onun için hem okuyabildiğim kadar okuyorum hem de gezebildiğin kadar geziyorum. Nereden kurtarırsak o kâr. Bu maceraya Doğu Ekspresiyle gezme fikri ile başlamıştık fakat yoğun ilgi ve elimizde olmayan nedenlerden dolayı maalesef doğudan vazgeçtik. Hâl böyle olunca gezi rotasını Güneye çevirdik. İyi ki de çevirmişiz. Hemen Güney Kurtalan Ekspresi için biletlerimizi aldık, izin verirseniz biraz da Güneyi birlikte keşfedelim.

Hadi o zaman ne duruyorsun aşağı kaydır

Hazır Güney Kurtalan Ekspresi popülarite kazanmadan güzel güzel gezelim istedik.

Cumartesi günü çıktık yola pazar Diyarbakır’ı gezip akşamına Şanlıurfa’ya geçmekti planımız. Tren yolculuklarını çok seviyorum. Bana çok iyi geliyor, insanın kendi ile başbaşa kaldığı uzun, verimli ve manzarası bol saatler… çoğu arkadaşım “o kadar yol trenle gidilir mi?”diye sorsa da benim için ayrı bir zevk tren yolculukları. yoğun geçen zamanlar arasında bir Nefes alış. Üstelik çok yakın dostlarınızla, arkadaşlarınızla gidince daha da eğlenceli oluyor.

1944 yılından beri faaliyet gösteren bu trende yol boyu o kadar insan tanıyor o kadar iyi muhabbet ediliyor ki anlatamam.

Mesela bizim odamızda bir fen bilgisi öğretmeni,bir de yolun sonuna doğru trene binen, Kayseri’de hukuk okuyan bir öğrenci vardı,yol boyunca hiç susmadan konuştuk. Muhabbet koyuydu.

Sevdiğiniz insan, kitabınız,müziğiniz, hele de yanınıza aldığınız bir günlüğünüz varsa yol akıp gidiyor. Odada çok sıkılırsanız trenin restaurant bölümüne geçip oturabilirsiniz, yemek sipariş edebilirsiniz. Mesela biz orada oturup;çiğ köfte,tarhana çorbası ve domates çorbası sipariş etmiştik. Laptoptan da ‘My Name is Khan’ filmini izlemiştik. Yol boyunca tren Kayseri’de durduğunda Kayseri’ye ulaşmadan sipariş ettiğimiz yemekleri bile alabilmiştik. Size de tavsiye ederim,tadı enfesti. Hele ki uzun süren bir yolculuğun tam ortasında

1. Güney Kurtalan Ekspresi güzergahı nasıl?

Güney Kurtalan Ekspresi Ankara>Kırıkkale> Kayseri> Sivas >Malatya> Diyarbakır> Batman >Kurtalan olarak devam ediyor. Tren büyükşehirlerde 8-14 dakika dururken ara duraklarda 1- 4 dakika arası duruyor.

2. Güney Kurtalan Ekspresi kaçta kalkıyor ve hangi günler?

Ankara 10.55, Kurtalan 10.42 pazartesi, çarşamba, perşembe, cuma ve cumartesi.

Hava durumu ve önünde yük treni olup olmamasına bağlı olarak 2-3 saatlik rötarlar olabiliyor.

3. Güney Kurtalan Ekspresi bilet fiyatları ne kadar ?

Ankara- Diyarbakır

Pulman (42 TL)

örtülü kuşetli( 57,5 TL /kişi başı/26 yaşından küçükseniz 51,5TL)

yataklı (112 TL) tek kişi alırsanız (182 TL)

4. Güney Kurtalan Ekspres biletleri ne zaman çıkıyor?

Biletler bir ay öncesinden satışa açılıyor. Doğu ekspresinde biletler satışa çıkar çıkmaz yer bulunamıyordu nedeni tur şirketlerinin bu vagonları önceden kapatması.Güney Kurtalan Ekspresi henüz Doğu Ekspresi kadar popüler olmadığı için rahatlıkla bilet bulabiliyorsunuz,arkadaş grubu ile gidiyorsanız örtülü kuşetli vagonları almanız daha mantıklı.

5. Güney Kurtalan Ekspresi vagon özellikleri?

Yataklı iki kişilik oda: içeride lavabo, masa, buzdolabı, askı,2 adet elektrik prizi, giysi dolabı bulunuyor,nevresim, havlu terlik, havlu veriliyor

Örtülü kuşetli: 4 kişilik oda ranza şeklinde, sohbet muhabbetin dibine vurmak isteyenler için ideal. Nevresim veriyorlar. sadece yastık yüzünü yanınızda getirmenizi öneririm.

Pulman normal koltuk: Her sırada 2 artı 1 koltuklu.

6. Güney Kurtalan Ekspresi en güzel manzaralar nerede?

Aslında geniş alana yayılan bozkırlar var. Ancak yol boyu gördüğüm en güzel manzara Hazar Gölü’ydü.Gölün hemen yanında dağların ve ağaçların arasından geçmek insanın ruhunu okşuyor.

7. Güney Kurtalan Ekspresi için en uygun zaman ne zaman?

Biz şubat ayında gitmiştik. “Nasıl?” derseniz Karlar arasında yolculuk güzel oluyor. Ne zaman olursa olsun bence gidin. Önemli olan yolculuk. Ama ilkbahar naçizane tavsiyem

8. Trende yemek var mı?

Öncelikle kendi odamızda istediğinizi yiyebilirsiniz. Restaurant bölümünde de yukarıda bahsettiğim gibi yemelik şeyler mevcut.Ankara tava,döner, köfte, çay, su, kola fakat ana menü yemekler siz de takdir edersiniz ki tren koşullarında çok da iyi hazırlanmıyor. Biz yanımızda marketten aldığımız yiyeceklerle gelmiştik onun için çok fazla bir şey yemedik trende.

Tren hakkında diyeceklerim bu kadar. Biraz da nereleri gezdik nelerden yedik onlardan bahsedeyim. Diyarbakır ve Şanlıurfa’yı gezmeyi tercih ettik. Mardin-Midyat gibi farklı rotalarda seçebilirsiniz fakat bize ters düştüğü için dönüş yolculuğumuzu otobüsle yapıp ara tatilde eve gitmek istediğimiz için Mardin seçeneğini gözden çıkartmıştık.

9. Yarım günlük Diyarbakır turumuzda neler yaptık?

-Cahit Sıtkı Tarancı ve Ziya Gökalp müzelerini ziyaret edip bahçesinde şerbet içmeden:

-Ciğerci Remzi de ciğer yemeden dönmedik Bu arada etler çok lezzetli arkadaşlar. Menengiç kahvesi çok bana göre bir tat değil. Ama mutlaka deneyin.

Şanlıurfa turumuzda neler yaptık?

-Dergah Çarşısı’nda Alışveriş yapmadan

-Merkezdeki tarihi müzeyi gezmeden Tabi ki dönmedik. Göbekli tepeye de gitmeyi çok isterdik fakat kış olduğu için ve zamanımız kısıtlı olduğu için gidemedik, gidecek arkadaşlar için önerimdir. Mutlaka gezin görün.

*Ankara’dan 10-55 -Diyarbakır 10.30 treniyle gittik

*Pazar sabahı Diyarbakır’da yarım günümüzü geçirdik

* Pazar öğleden sonra Şanlıurfa’ya geçtik

* Şanlıurfa Merkez öğretmen evinde (60 lira) konakladık

* Pazartesi günü Şanlıurfa’ya gezdik

* Pazartesi akşamı Şanlıurfa’da otobüsle eve doğru yola çıktık (otogar öğretmenevine 5 dakika uzaklıkta)

Harika bir gezi programıydı. 20 yaşımı renklendirdi diyebilirim. Değişik kültürler ve yaşanmışlık dolu 2 güzel şehir…

Bir dahaki gezi programında buluşmak dileğiyle. Umarım kafanızdaki tüm soru işaretlerine cevap bulabilmişsinizdir,daha nice gezmeli günlere

The post Güney Kurtalan Ekspres: Güneye Giderken appeared first on Geceyim.